Dziś chcę napisać kilka słów o zjawisku, które pojawia się niestety w szkole. Zdarza się także w środowisku rodzinnym. Chodzi o przemoc. Przemoc wg portalu pogotowiepsychologiczne.com to zamierzone działanie, które ma na celu zdominowanie i podporządkowanie innej osoby, często naruszając jej prawa. Cechuje ją przewaga jednej strony, co prowadzi do cierpienia poszkodowanego. Może przybierać różnorodne formy, lecz zawsze jest świadomie realizowana.
Tomasz Bilicki z Akademii Librus wymienia następujące rodzaje przemocy- podział ze względu na rodzaj krzywdzenia:
• zaniedbanie, •przemoc fizyczna np. bicie, szarpanie ,
• przemoc psychiczna np. wyzywanie, poniżanie
•przemoc relacyjna np. wykluczenie z grupy rówieśniczej, ignorowanie,
• przemoc seksualna np. zmuszanie kogoś do obnażania się lub współżycia,
• przemoc ekonomiczna np. odmawianie zakupu potrzebnego ubrania,
• parentyfikacja to sytuacja, w której dziecko zostaje obciążone rolą, która powinna należeć do osoby dorosłej. Może dotyczyć opieki nad rodzicem, rodzeństwem, domem, emocjonalną atmosferą rodziny,
• nadopiekuńczość.
Różne rodzaje przemocy często występują razem.
Skutki przemocy są poważne i mogą trwać przez całe życie.
Na przykład:
• fałszywe przekonania o samym sobie,
• niska samoocena,
• objawy lękowe i depresyjne,
• urazy psychiczne (traumy),
• trudności w nawiązywaniu relacji społecznych,
• samouszkodzenia,
• myśli samobójcze, plany i postawy samobójcze.
Nic nie usprawiedliwia stosowania przemocy, w tym przemocy rówieśniczej.
Wyzwalaczami, czyli czynnikami które powodują przemoc mogą być:
• wygląd fizyczny, • stan zdrowia, • niepełnosprawność, • neuroatypowość (np. spektrum autyzmu, ADHD/ADD), • słabe oceny i efekty edukacyjne, • środowisko rodzinne (np. rodzina dysfunkcyjna, przemoc domowa, uzależnienie rodzica, rozstanie rodziców), • status materialny, • pochodzenie, narodowość, kolor skóry, • przynależność do grup etnicznych lub religijnych, • nietypowe: zachowania, zainteresowania, styl ubierania się, • nieheteronormatywna orientacja seksualna lub niecispłciowa tożsamość lub ekspresja, • słaba wydolność fizyczna (np. niska sprawność, brak zainteresowania sportem).
Zapobieganie przemocy rówieśniczej, hejtowi i mowie nienawiści – dobre praktyki dla dorosłych
• Sam nie bądź sprawcą stygmatyzacji, wykluczenia, przemocy, hejtu, mowy nienawiści.
• Profilaktyka wyprzedzająca ma kluczowe znaczenie, zatem zadbaj o dobrą integrację klasy i dobrostan w szkole.
• Reaguj na każdy zauważony przypadek przemocy rówieśniczej, zgodnie z zasadą „zero tolerancji”.
• Twórz pozytywne narracje o osobach, których cechy wydają się wyzwalać przemoc rówieśniczą.
• Nie postrzegaj pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów szkolnych jako osób odpowiedzialnych za zapobieganie przemocy rówieśniczej; rola nauczycielek i nauczycieli przedmiotowych jest kluczowa – oni udzielają najwięcej informacji zwrotnych oraz mogą zauważyć i przerwać przemoc na lekcjach.
•Wspieraj osoby doświadczające przemocy, staraj się zrozumieć (bez usprawiedliwiania) potrzeby osób stosujących przemoc, doceniaj kluczową rolę świadków i ich postawy.
• Nigdy nie obwiniaj osób doświadczających przemocy.
• Nie ograniczaj działań do karania, bo od tego nikt nie staje się lepszy.
• Wymieniaj informacje o swoich obserwacjach z innymi dorosłymi (np. z wychowawcą klasy, pedagogiem szkolny, rodzicami).
• Nie wahaj się podjąć interwencji, jeśli wymaga tego dobro dziecka
Zapobieganie przemocy rówieśniczej, hejtowi i mowie nienawiści – dobre praktyki dla dzieci
Po pierwsze stwórz osobisty zespół wsparcia
Są osoby dorosłe takie jak rodzice, dalsza rodzina, wychowawca, pedagog, psycholog, dyrektor a także Twoi rówieśnicy którzy Cię lubią z którymi możesz stworzyć zespół .To będzie Twój zespół. Osobisty zespół wsparcia. Twój zespół będzie z Toba współpracował, by zapewnić Ci bezpieczeństwo i komfort w szkole i poza nią. Jesteś ważnym członkiem zespołu . Czasami jakiś uczeń może próbować mnie dręczyć, gdy członek mojego zespołu jest w pobliżu , ale nie dostrzega tego co się dzieje. Mogę nauczyć się w jaki sposób reagować na ucznia który mnie dręczy. Mogę nauczyć się co myśleć , mówić i robić. Gdy jakiś uczeń usiłuje kogoś dręczyć nazywamy to próbą dręczenia. Uczeń który jest dręczycielem nie panuje nad sobą .
Po drugie
Uczeń dręczony uczy się mimo wszystko panować na sobą. Wskazane jest by ta nauka odbywała się w 3 obszarach
1.Naukę tego co myśleć
2.Naukę tego co mówić
3.Naukę tego co robić
AD 1 . Co myśleć w odpowiedzi na próbę dręczenia
-spokojnie przypomnę sobie fakty dotyczące dręczenia , a to pomoże mi zapanować nad sobą .
-przywołaj w myślach uspokajający obrazek
-to nie moja wina że jestem obiektem dręczenia
-uczeń który próbuje mnie dręczyć nie panuje nad sobą
-nie jestem jedynym dręczony uczniem
AD2. Co mówić w odpowiedzi na próbę dręczenia i w jaki sposób to powiedzieć
Staram się wybrać jedno zdanie , które jest wg mnie najprawdziwsze i najłatwiejsze do wypowiedzenia
np.
- Rozumiem co mówisz , ale nie zgadzam się na to
- Wolałbym żebyś przestał
-Nie podoba mi się , przestań
Powiedziałem swoje zdanie . Skończyłem. Czas iść. Właściwą rzeczą jest odejść z miejsca gdzie ktoś nas dręczy , nawet jeśli uczeń który mnie dręczy będzie mówił dalej. W ten sposób nie popełniam błędu i panuję nad sobą.
AD 2 Jak to powiedzieć ?
Znam fakty i mam obrazek który mogę sobie wyobrazić , żeby zachować spokój .Mam do powiedzenia jedno zdanie .Mówiąc to zdanie postaram się:
- utrzymać wszystkie części mojego ciała przy sobie
- stać w pozycji wyprostowanej z uniesioną głową
-zachować bezpieczny dystans
-odejść po wypowiedzeniu tego zdania
AD 3 Co zrobić ? Zgłaszam próbę dręczenia mojemu zespołowi na piśmie lub w rozmowie. Skład członków zespołu mam w moim notesie.
-gdzie nastąpiła próba dręczenia
-kiedy nastąpiła próba dręczenia
-kto dokonał próby dręczenia
-co zostało powiedziane i zrobione podczas próby dręczenia
Plan zgłaszania na piśmie mam ze sobą. Dorośli członkowie zespołu podejmują działania w tej kwestii.
Andrzej Jędrzejewski -psycholog szkolny
Bibliografia :
1.Akademia Librus, dostęp z dnia 23.09.2026r. godzina 17.45
2. Carol Gray(2024) -Nowe historyjki społeczne, Wydawnictwo ”Harmonia”
3.Portal pogotowiepsychologiczne.com, dostęp z dnia 23.09.2026r. godzina 18.05